Patron gimnazjum

Józef Haller de Hallenburg urodził się 13 sierpnia 1873 r. w Jurczycach pod Krakowem. Pochodził ze spolonizowanej rodziny austriackiej, osiadłej w Polsce w XVIII w. W młodości służył w armii austriackiej, studiował w Akademii Wojskowo – Technicznej w Wiedniu, uzyskując stopień kapitana artylerii. W 1911 r. zrezygnował ze służby wojskowej i zaangażował się w działalność niepodległościową. Organizował Drużyny Sokole i wspólnie z Andrzejem Małkowskim tworzył polski skauting.

haller

Po wybuchu I wojny światowej dowodził Legionem Wschodnim, przekształconym następnie w 3 pułk piechoty Legionów, II Brygadą Legionów. Od tego czasu datuje się jego kariera wojskowa oraz wzrastająca sława i popularność. Z uwagi na twardą postawę w walkach w Karpatach Brygadę J.Hallera nazwano „żelazną”, a jego – „żelaznym wodzem”. Do legendy przeszły bitwy II Brygady pod Mołotkowem, Rafajłową, Rokitną, na Wołyniu. Właśnie wtedy – w październiku 1914 r. – na przełęczy Pantyrskiej żołnierze II Brygady postawili krzyż z napisem: „Młodzieży polska, patrz na ten krzyż. Legiony Polskie dźwignęły go wzwyż, przechodząc góry, doliny i wały. Dla Ciebie Polsko i dla Twej chwały”.

W lutym 1918 r. na znak protestu przeciwko ustaleniom traktatu brzeskiego, oddającego Ukrainie Chełmszczyznę, II Brygada płk. J.Hallera pod Rarańczą przedarła się na rosyjską stronę frontu i połączyła z II Korpusem Polskim, dyslokowanym na Ukrainie. Wkrótce J.Haller został jego dowódcą i 11 maja 1918 r. nie godząc się na rozbrojenie Korpusu przez Niemców podjął pod Kaniowem próbę przebicia się przez kordon wojsk niemieckich. I choć bitwa została przegrana on sam z grupą oficerów i żołnierzy zdołał uniknąć niewoli. Przez Kijów przedostał się do Moskwy, gdzie krótko stał na czele Polskiej Komisji Wojskowej. Następnie w lipcu 1918 r. przez Murmańsk wyjechał do Francji i 4 października 1918 r. objął dowództwo formowanej tam Armii Polskiej. Jego zasługą była rozbudowa i dozbrojenie Armii, nazywanej – od koloru mundurów – Błękitną.

W końcowej fazie I wojny światowej Armia wzięła udział w walkach na froncie zachodnim, a w kwietniu 1919 r. Błękitny Generał ze swym wojskiem – entuzjastycznie witany – wrócił do kraju. Jego zasługi w walce o niepodległość stały się wtedy powszechnie znane i sławą dorównywał J.Piłsudskiemu. 1 czerwca 1919 r. awansowany został przez niego do stopnia generała broni – najwyższego stopnia generalskiego w Wojsku Polskim.

W 1919 r. jednostki jego Armii walczyły przeciwko wojskom ukraińskim w Galicji Wschodniej, a następnie jako dowódca Frontu Południowo – Zachodniego pomagał powstańcom śląskim. W październiku 1919 r. objął dowództwo Frontu Pomorskiego. Jemu i jego żołnierzom przypadł w udziale zaszczyt przyłączenia Pomorza do Polski w styczniu i lutym 1920 r. Armia J.Hallera po kolei obejmowała pomorskie miasta, czego końcowym akcentem były symboliczne zaślubiny Polski z Bałtykiem 10 lutego 1920 r. w Pucku. W czasie tej uroczystości gen. J.Haller rzucił w morze platynowy pierścień, podarowany mu przez Polonię gdańską.

W sierpniu 1920 r., w dramatycznych dniach najazdu bolszewickiego, wykorzystując swoją popularność, gen. J.Haller wezwał Polaków do obrony zagrożonej niepodległości i zgłaszania się do Armii Ochotniczej. Na jego apel odpowiedziało prawie 100 tys. młodzieży. Następnie dowodził Frontem Północnym, broniącym m.in. środkowej Wisły w rejonie Płocka. Później pełnił różne wysokie funkcje sztabowe, krótko był posłem, prezesem PCK i generalnym inspektorem artylerii, stał na czele Rady Harcerskiej.

Po przewrocie majowym zwolniony został ze służby czynnej i przeniesiony w stan spoczynku. Osiadł wtedy na gospodarstwie na Pomorzu, otrzymanym za zasługi w walce o niepodległość. W latach 30. jako zdeklarowany przeciwnik rządów J.Piłsudskiego i sanacji zaangażował się w działalność polityczną. W 1936 r. wspólnie z innym politykami antysanacyjnymi – Ignacym Paderewskim, gen. Władysławem Sikorskim, Wincentym Witosem, Wojciechem Korfantym – organizował opozycyjny Front Mores. Wkrótce objął funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej Stronnictwa Pracy.

Po klęsce wrześniowej 1939 r. wrócił do służby wojskowej i wszedł w skład rządu emigracyjnego gen. W.Sikorskiego. Po zakończeniu wojny osiedlił się w Londynie i tam zmarł w 1960 r. w wieku 87 lat. W 1993 r. z inicjatywy harcerzy jego prochy sprowadzono do kraju i uroczyście pochowano na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. J.Haller posiadał liczne odznaczenia, m.in. Order Orła Białego, Virtuti Militari i trzykrotnie Krzyż Walecznych.

Postać gen. J.Hallera na trwałe zapisała się w historii Polski XX w. Do tradycji walk o niepodległość weszły boje dowodzonej przez niego II Brygady Legionów, dowodzenie i organizowanie Błękitnej Armii, zaślubiny Polski z morzem, czy tworzenie Armii Ochotniczej w 1920 r.

Gen. Józef Haller może służyć za wzór Polaka i patrioty, mającego wielkie zasługi w walce o niepodległość i granice odrodzonej Rzeczypospolitej. Niemal przez całe swoje życie służył ojczyźnie, mottem jego życia był napis z krzyża na przełęczy Pantyrskiej: „Dla Ciebie Polsko i dla Twej chwały”. Pochodził z patriotycznej rodziny, jego bracia także walczyli o niepodległość: Stanisław osiągnął w Wojsku Polskim stopień generała dywizji i pełnił wysokie funkcje dowódcze i sztabowe, w 1939 r. uwięziony przez NKWD w Starobielsku, został zamordowany w Charkowie w 1940 r. Młodszy brat – Cezary, zginął w 1919 r. w stopniu kapitana w walkach z wojskami czeskimi na Śląsku Cieszyńskim.

Na gen. Józefa Hallera powoływać się mogą harcerze z racji udziału w tworzeniu polskiego skautingu. Będąc legionistą jednocześnie nie był piłsudczykiem i zaliczany był do antagonistów marszałka J.Piłsudskiego. Związany z chadecją, o opozycyjnym nastawieniu do sanacji stanowi przykład szczerego demokraty.

Gen. J.Haller trzykrotnie gościł w Płocku. W czerwcu 1917 r. jako dowódca II Brygady zachęcał do wstępowania w szeregi Legionów. 9 lipca 1919 r. jako opromieniony sławą dowódca Armii Błękitnej wziął udział w uroczystości wręczenia i poświęcenia sztandaru – stacjonującemu w Płocku – pułkowi jego Armii. I wreszcie, w końcu sierpnia 1924 r. jako generalny inspektor artylerii w ramach rajdu konnego z Warszawy do Grudziądza wstąpił do Płocka na inspekcję 8 pułku artylerii polowej.

W czasie dwóch ostatnich wizyt był serdecznie i owacyjnie witany przez ludność i władze miasta. W swoich pamiętnikach bardzo ciepło wspominał zwłaszcza drugą wizytę, kiedy mieszkańcy tłumnie wylegli na ulice, aby go powitać.

Gen. J.Haller w innych częściach kraju – szczególnie na Pomorzu – jest bardzo popularny, znany i odpowiednio uhonorowany. Niemal w każdym pomorskim mieście jest ulica gen. J.Hallera lub Armii Błękitnej. We Władysławowie w 1995 r. odsłonięto jego pomnik. Od 2000 r. w dzielnicy Hallerowo, w jego dawnym domu letniskowym, tzw. Hellerówce, działa Centrum Pamięci gen. J.Hallera i Błękitnej Armii, które zajmuje się gromadzeniem pamiątek po nim i jego Armii oraz posiada ciekawą ekspozycję muzealną. W Pucku nad zatoką stoi pomnik zaślubin Polski z morzem i popiersie generała, a w muzeum regionalnym poświęcona jest mu osobna ekspozycja. Inne muzeum J.Hallera znajduje się w jego rodzinnych Jurczycach pod Krakowem.